De ruimte van de politiek

Redactioneel

In een sentimentele bui, na de nodige biertjes op de vrijwel verlaten redactieburelen van het radioprogramma ‘De Andere Wereld van Zondagmorgen’, wilde de vermoeide chef het de paar redacteuren die hem gezelschap hielden nog wel eens voorhouden: “waar het in ons programma om gaat, is stem geven aan de stemlozen.”

Het klonk ons gezwollen in de oren, als een stem uit de vergane glorie van de jaren zeventig, maar wij konden ons er toch ook niet geheel aan onttrekken. We maakten, in het midden van de jaren negentig, programma’s over de doden van Rwanda en Srebrenica en over de eerste lijsten met verdronkenen in de Middellandse zee. We stonden in de traditie van emancipatoire journalistiek, die de misstanden van de macht wil onthullen en zeggenschap wil geven aan wie geen macht heeft.

Bestaat die soort van politiek en journalistiek nog? Politici en journalisten lijken meer dan ooit tegenstanders, al hebben ze veel gemeen. Journalisten moeten zich bewegen binnen het net van kijkcijfers en zendercoördinatie, politici binnen het web van profileren en scoren. Heeft de politiek nog wel ruimte om meer zeggenschap te geven aan burgers, zonder dat dit betekent dat die hiervoor allerlei rechten en zekerheden moeten inleveren? Daarmee zitten we midden in het debat over de participatiesamenleving, en daarover gaat het in dit nummer ook. Net als het gaat om de vraag of lokale overheden niet beter in staat zijn zeggenschap te geven aan hun burgers en of politieke partijen nog wel het juiste vehikel zijn om in een gemediatiseerde samenleving de belangen en idealen van burgers over te dragen in het politieke domein.

Maar deze vragen over de inrichting van het politieke systeem en zijn praktische organisatie zijn uitingen van een onbehagen over de politiek, dat dieper ligt. Hoeveel ruimte heeft de politieke dimensie in onze samenleving in werkelijkheid? Volgens Paul Kuypers en Herman Tjeenk Willink in het hoofdartikel van deze Helling is die dimensie in Nederland nooit erg groot geweest. Nederland is meer een land van bestuur en polderoverleg, dan van het zichtbaar maken van wat nog niet bestaat en wat nog niet vertegenwoordigd is, zoals Kuypers de rol van de politiek definieert. In de Nederlandse versie van de trias politica ligt de nadruk op de uitvoerende macht. Maar heeft zelfs die uitvoerende macht zichzelf niet enorm beperkt door het beleid van privatiseren en liberaliseren, waardoor hele terreinen in de samenleving zich aan de controle van de politiek onttrokken hebben? Om nog niet te spreken van de macht van de financiële sector, de fossiele industrie en andere multinationals. In het winternummer zullen we die relatie van markt en politiek nader bespreken, in deze Helling gaat het om de rol van de politiek in de samenleving.

Het motto is afkomstig van de Franse filosoof Jacques Rancière. Het zal wel aan mijn eigen sentimenten liggen, maar ik hoor daarin toch een echo van de woorden van mijn oude eindredacteur. Volgens hem is democratische politiek het fundament dat politiek denkbaar maakt, omdat het macht geeft aan wie uit zichzelf geen enkele basis heeft om macht uit te oefenen. Dat fundament, dat de belofte van een andere wereld openhoudt, heeft wat mij betreft voortdurend aandacht en onderbouwing nodig.

Onderzoeker en docent aan de Protestantse Theologische Universiteit. Oud-hoofdredacteur van tijdschrift de Helling.
Alle artikelen