De snelle samenleving

Redactioneel

Eén voorbeeld volstaat om de maatschappelijke actualiteit van het thema van dit zomernummer te illustreren: de recente staking van de schoonmakers. De enorme werkdruk was een van hun belangrijkste grieven. Maar de effecten van hun staking zijn zelf ook veelzeggend:  wekenlang groeide op de treinperrons de vuilnishopen. Het even zelf meenemen van je afval is voor velen blijkbaar al te veel moeite. En dan de hopen zelf: resten fastfood en verpakkingsmateriaal van producten die gemaakt zijn voor de snelle, individuele consumptie onderweg.

Geen wonder dat er al jaren een tegenbeweging is, die pleit voor meer aandacht en tijd: slow food, slow design en slow politics zijn slechts een paar takken van die beweging. En dat tegenwicht is nodig, want de samenleving draait in een almaar sneller tempo. Bij velen leidt dat tot persoonlijke moeilijkheden, variërend van een knagend onbehagen tot een regelrechte burn-out. Maar met een levenshouding van mindfulness en zen zijn we er niet, daarvoor zit het snelheidsmonster te diep in de wortels van onze samenleving. Aangejaagd door de innovaties van het fast capitalism is er een tweedeling ontstaan tussen de snelle (drukdrukdruk!) en de langzame mensen, die meestal ook een tweedeling tussen welgesteld en arm is. Zelfs de superrijken vervelen zich niet meer zoals de adel van weleer, want ze hebben hun handen vol aan het beheren van hun aandelenportefeuilles en hun kapitaal, dat in een razend tempo over de hele wereld flitst om zich nog te vermeerderen.
Kan de politiek zorgen voor een ontspannen samenleving, zoals GroenLinks zo graag wil? Veel goedbedoelde maatregelen verkeren gemakkelijk in hun tegendeel. Zo geldt voor de werknemers van de partij dat een baan van 32 uur fulltime is. Maar leidt dat tot een ontspannener leven of tot een baan van veertig (of meer) uur die maar voor 32 uur uitbetaald wordt? Heeft de politiek nog grip op de snelle samenleving? Het democratisch proces is nu eenmaal traag, omdat het tijd kost om met elkaar te debatteren, delibereren en een oplossing te vinden. En hoe drukker de politici zijn met het organiseren van media-aandacht, hoe minder aandacht ze hebben om in rust over complexe vraagstukken na te denken.
Het eerste deel van dit nummer onderzoeken we de dieperliggende oorzaken van de versnelling, in het tweede deel zoomen we in op enkele specifieke terreinen (het hadden er gemakkelijk meer kunnen zijn), om tenslotte het politieke bedrijf en zijn omgang met de tijd onder de loep te nemen.

Onderzoeker en docent aan de Protestantse Theologische Universiteit. Oud-hoofdredacteur van tijdschrift de Helling.
Alle artikelen