9 okt 2014

IS en de apartheid

Wat te denken van het debat over de vraag of moslims zich moeten distantiëren van de mensenrechtenschendingen door IS? Acties als #not inmyname roepen sympathie op, maar moslims die dat onzin vinden omdat ze zeggen niets gemeen te hebben met de bebaarde barbaren van IS hebben ook een punt. Het doet mij denken aan debatten in de christelijke antiapartheidsbeweging. Juist omdat de omstandigheden van die discussies zo anders waren, kunnen ze helpen helderheid te scheppen.

De Nasionale Partij, die in Zuid-Afrika vanaf 1948 het apartheidsregime in de praktijk bracht, beriep zich heel direct op de bijbel om het beleid van segregatie en racisme te rechtvaardigen. Verschillende teksten zouden duidelijk maken dat wit en zwart beslist niet samen mochten optrekken en bovendien dat wit ver boven zwart stond als het om beschaving ging. De witte gereformeerde kerk werd wel ‘de Nasionale Partij in gebed’ genoemd. Er liep dus een directe lijn van het christelijk geloof naar de repressie en het geweld door het apartheidsregime. Christenen over de hele wereld, en vooral zij die zich tijdens de Tweede Wereldoorlog op grond van hun geloof in het verzet tegen het nationaalsocialisme en de Jodenvervolging hadden begeven, voelden zich hierdoor diep geraakt. Dit was een van de belangrijkste redenen voor het ontstaan van een christelijke antiapartheidsbeweging, jaren voor er sprake was van een serieus seculier protest tegen apartheid. De strijd om de interpretatie van de bijbel en de betekenis van het christelijke, met name calvinistische, geloof was zo een belangrijke bron voor het verzet tegen apartheid, overigens ook in Zuid-Afrika zelf en heeft bijgedragen aan de ineenstorting ervan.

 

Toegegeven, wij hadden hier in Nederland veel meer gemeen met de racistische Afrikaners dan de gemiddelde Nederlandse moslim met de agressors van de IS, maar de angel zit hem toch in dat gemeenschappelijke geloof. De kracht van een wereldwijde gemeenschap van gelovigen onthult op dit soort momenten haar zwakte: hoe groot de verschillen ook zijn, er is altijd dat gezamenlijke boek, waar uiteindelijk iedereen zich op beroept. Een interpretatiestrijd is onvermijdelijk en in het geval van IS biedt die misschien zelfs wel een kans om de contouren van een Westerse islam – waarvan het bestaan door islamofoben wordt ontkend – scherper neer te zetten. Het lange en moeizame debat over apartheid heeft de protestantse kerken in Nederland veranderd, doordat zij hun eigen tradities onder de loep moesten nemen en scherp moesten formuleren waar het hen om ging. Uiteindelijk leidde dat tot een status confessionis tegen apartheid, de uitspraak van vele kerken samen dat apartheid en racisme onverenigbaar is met het christelijk geloof.

 

Seculiere Nederlanders met een islamitische achtergrond hebben geen andere reden dan ieder ander die mensenrechtenschendingen haat om zich tegen IS uit te spreken. Maar voor moslims die IS als een provocatie tegen hun eigen geloof beschouwen, ligt dit anders. Het bestaan van IS vraagt om een theologisch en politiek debat in de eigen gemeenschap (en natuurlijk is dat ook al gaande): want hoe is het mogelijk dat IS de islam zo gewelddadig interpreteert, als destijds de Zuid-Afrikaanse protestanten met de bijbel deden? Geenszins om zich te verontschuldigen of te distantiëren, al helemaal niet tegenover christenen of anderen wier eigen gedachtegoed zelf de nodige gruweldaden veroorzaakt heeft (waardoor IS mede is ontstaan). Puur om dat geloof zelf. Verschillen bestaan in alle religies, maar geen gelovige kan onverschillig blijven, als de kern van zijn geloof, datgene wat hem of haar inspireert om het leven iedere dag in vrede vorm te geven, door fundamentalistische ketters wordt bedreigd.

 

Deze bijdrage verscheen op 3 oktober 2014 als opinieartikel in dagblad Trouw.

Onderzoeker en docent aan de Protestantse Theologische Universiteit. Oud-hoofdredacteur van tijdschrift de Helling.
Alle artikelen

Reacties

Hallo Erica,
U kijkt er streng bij en het onderwerp van uw betoog rechtvaardigt dat ten volle. Ik heb het met grote aandacht gelezen omdat het een uniek inkijkje geeft in uw gedachtewereld. Een gedachtewereld die lijnrecht tegenover die van mij staat. U vraagt zich onder andere af hoe het mogelijk is dat IS de islam zo gewelddadig interpreteert. Op zich is die vraag niet moeilijk te beantwoorden als je de islamist en PVV parlementariër Hans Jansen hoort. Zijn analyses zijn wellicht omstreden maar ze worden nooit weersproken. Waar u echter volledig de bocht uit vliegt is dat u de Afrikaners en IS op één lijn stelt. Deze groepen lijken in niets op elkaar en hebben totaal niets gemeenschappelijks. Ik kom hier op een later tijdstip graag op terug.
Met vriendelijke groet,
John van Paassen

Hallo Erica,
De bedoeling van dit stuk is om de IS met de blanken in Zuid-Afrika met elkaar in verband te stellen en, o ja, natuurlijk op het einde, zoals altijd, een poging te doen om het ontstaan van IS in westerse schoenen te schuiven. Het gemak waarmee men denkt dit soort complexe zaken zonder nadere argumentatie met één bijzinnetje te analyseren en als enige waarheid te presenteren stoort mij enorm.

Als we kijken naar de wereld godsdiensten is het de laatste decennia de islam die in bijna alle conflicten waar religie een rol speelt betrokken is. De dooddoener dat het conflict in Noord-Ierland ook een tegenstelling was tussen twee religies gaat totaal niet op. Er is in dat conflict nog nooit een aanslag opgeëist met een verwijzing naar een geloofstekst of religieus figuur.

De islam is ook niet zomaar een religie als alle andere. Anders dat de andere religies grijpt de islam in op alle aspecten van het dagelijkse leven. Het is een dwingende religie die geen afvalligheid of ongehoorzaamheid accepteert. Ingrijpende sociale controle, intimidatie en geweld is een vast onderdeel van de cultuur. De islam is een dus behalve een religie ook een cultuur. Een cultuur met politieke ambities. Onverenigbaar met een democratie zoals wij die kennen.

Natuurlijk wordt er dan tegengeworpen dat alle religies fanatieke splintergroepen kennen. Het verschil met de islam is dat die nooit erg groot zijn, weinig invloed hebben in het landsbestuur en niet getolereerd worden door de massa. Als het er op aan komt zal een moslim nooit een geloofsgenoot afvallen als die tegenover een andersgelovige staat. Er zijn natuurlijk altijd uitzonderingen als Aboutaleb maar dat zijn enkelingen. Met het geven van dit soort voorbeelden zou je ten onrechte de indruk kunnen krijgen dat het wel meevalt terwijl we het hier over sporadische uitzonderingen hebben. De massa van de moslims in Nederland hebben begrip voor IS en steunen zelf openlijk terreurgroepen als Hamas die de vergelijking met de nazi's glansrijk kunnen doorstaan.

Landen als Saoedi-Arabië en Iran hebben een regime die naar buiten toe de schijn van een normale staat proberen te lijken maar in werkelijkheid staat de islam de ontwikkeling en vrijheid van het volk in de weg. Het haat zaaien, ophitsen en indoctrineren zit er diep in. Alle mensen die niet tot het eigen soort behoren zijn verderfelijk en mogen uitgeroeid worden. En als Saoedi-Arabië ter sprake komt veert de Groen Linkser weer opgelucht op en wordt enthousiast de innige relatie met de VS weer opgebracht om daarmee de discussie weer dood te slaan en de schuld van alle problemen weer op het westen te leggen. De oorlog in Afghanistan en Irak worden weer in verband gebracht met zogenaamde westerse imperialisme. Het westen heeft het weer gedaan terwijl de oorsprong van het probleem de islam is en overigens al veel eerder is ontstaan.

Waarom vraagt niemand zich eens af hoe het kan dat de islam nu opeens een probleem is. Waarom is er geen moslim te vinden die eens echt gaat kijken wat er mis is met de islam zonder meteen de makkelijke weg te kiezen en naar Israël en de VS te kijken. Moslims kunnen gewoon niet accepteren dat het probleem wel eens bij zichzelf zou kunnen liggen. En u doet daar vrolijk aan mee. Dat IS mede veroorzaakt zou zijn door gruweldaden door christenen en anderen is slechts een vermoeden waar geen enkel hard bewijs voor is.

Dit soort zalvende opmerkingen zijn voor moslims reden om vooral niet bij zichzelf te raden te gaan. Rapper Hozny ziet niet het verschil tussen vrijheid van meningsuiting en oproepen tot geweld. Ja maar Wilders roept ook op tot geweld hoor ik u al zeggen. Om te beginnen gaat de rechter daar over en als dat al zo zou zijn wil dat nog niet zeggen dat je het dan zelf wel mag. Maar toch is het voorbeeld van Hozny kenmerkend voor het probleem islam.

Om deze redenen en om nog veel meer redenen is een vergelijking met de blanken in Zuid-Afrika een ridicule vergelijking die nergens op slaat. De vraag moet zijn hoe het in godsnaam mogelijk is dat een geloof en een cultuur die is ontstaan in de nabijheid van het oude Mesopotamië de bakermat van de westerse beschaving zo'n probleem is geworden. Hou nou eens eindelijk op om de Amerikanen en de Israëli's overal de schuld van te geven. Waar is de moslim die kritiek heeft op zijn eigen geloof of geloofsgroep. Geen enkele moslim zal Mohammed een pedofiel mogen noemen zonder eerst onder te duiken. Waar is de discussie en debat binnen de islam. Als ik als katholiek de paus of jezus een idioot noem hoef ik mij geen zorgen te maken dat ik aangevallen wordt. Hoe is het mogelijk dat in de jaren vijftig de vrouwen in Kaboel en Teheran in gewone kleren liepen en voluit meededen in de samenleving. Waarom is de moslimwereld vergeven van de Khadaffie's, Assad's en andere debielen. Ook in Maleisië en Indonesië is het geweld en de onderdrukking van niet moslims door moslims gewoon geworden. Men mag als niet moslim niet eens de naam Allah uitspreken.

De islam is een gevaarlijk sekte die mensen tot razernij kan brengen. Iedere sekte die daartoe in staat is een regelrecht gevaar voor ons en onze manier van leven. Je kan met dit soort fanatiekelingen niet onderhandelen. Immers, onderhandelen is geven en nemen. Concessies doen en er wat voor terug krijgen. Ik vraag u, wat voor concessies zou je moeten doen? Het enige wat je kan doen is zorgen voor absolute militair superioriteit om in te kunnen grijpen als het nodig is. Als we dat niet meer hebben kan het gauw afgelopen zijn. Het kan niet anders dan dat u het toch wel een slecht idee zou vinden als de PSP lijn binnen Groen Links de overhand zou krijgen.

Met vriendelijke groet,
John van Paassen

Beste Johan van Paassen,

steekhoudend betoog! Ik heb het met veel interesse gelezen!

Reactie toevoegen