17 jun 2013

Kerk en wereld

De overheid draaide onlangs de geldkraan dicht van de kleine omroepen, waaronder de IKON, een omroep die de verbinding van de kerk met de wereld uitdroeg. Nu volgt de kerk zelf ook op dit pad: de Protestantse Kerk Nederland dreigt de stichting Kerk en Wereld op te heffen. Het betekent het einde van een geëngageerde kerkelijke beweging.

Moet de kerk zich laten horen in de samenleving? Mijn ouders vonden van wel. Daarom togen we op zondagen niet altijd naar de plaatselijke kerk, maar reden kilometers om, bijvoorbeeld naar Odijk, waar in een oude boerderij bijeenkomsten plaatsvonden onder de naam Sjaloom. Iedereen kon daar meediscussiëren over de vraag wat het verhaal van Jezus van Nazareth vandaag betekent.
Veel later ontdekte ik dat een van mijn theologische leermeesters daar vlammende betogen hield, terwijl ik vanuit de crèche door de spijlen van de trap naar beneden gluurde. Toen ontdekte ik ook, dat Sjaloom onderdeel was van een kerkelijke vernieuwingsbeweging die na de Tweede Wereldoorlog begon. Woorden als doorbraak, apostolaat, gerechtigheid en vrede speelden de hoofdrol. Ze werden uitgedragen door instituten als Kerk en Wereld, de Wereldraad van Kerken en de IKON.

De kerk is er niet om zichzelf in stand te houden, was de gedachte, maar de kerk is er om Jezus te volgen en dus om de wereld te dienen. Er zijn voor de armsten en kwetsbaarsten, daar gaat het om. En dat leidde tot een hoop heibel, zowel met kerkelijke als met politieke leiders.
Die beweging bestaat niet meer. De laatste sporen worden nu opgeruimd, door kerk en overheid samen. De overheid draait de geldkraan dicht voor de IKON, en de synode dreigt een greep te doen in de kas van Kerk en Wereld door die op te heffen. We moeten de kerk redden, vinden veel kerkelijke bestuurders, en dat kan de kerk het beste zelf. Religie is een privézaak, vinden veel seculiere bestuurders, die kan het best achter de voordeur blijven. Een achterban om te protesteren is er nauwelijks meer. En zo is die vanzelfsprekende combinatie uit mijn kinderjaren: een kerk voor de wereld, steeds zeldzamer geworden.
Instituten zijn er niet voor de eeuwigheid en de apostolaire beweging heeft ongetwijfeld fouten gemaakt: ze is er in elk geval niet in geslaagd haar inzichten bij de tijd te brengen en over te dragen aan volgende generaties. Dat betekent overigens niet dat het uitgangspunt zelf achterhaald is: het visioen van het koninkrijk van God, waar ieder mens waardig kan leven, geldt ook nu nog de hele bewoonde wereld en de kerk heeft geen andere taak dan zich daarvoor in te zetten. Zolang het er meer op lijkt dat het voortbestaan van het instituut kerk de voornaamste zorg is van kerkbestuurders, zolang is het van des te groter belang dat er plekken blijven waar de apostolaire traditie kan worden vernieuwd en opnieuw uitgevonden, op gepaste afstand van de gevestigde kerk. Voor zo’n plek rijd ik graag kilometers om. 

Dit is de tekst van een column voor het programma ' De Andere Wereld' van de IKON radio, uitgesproken op zondag 16 juni 2013. http://www.ikonrtv.nl/daw/column.asp?lIntItem=5&lIntEntityId=404

Onderzoeker en docent aan de Protestantse Theologische Universiteit. Oud-hoofdredacteur van tijdschrift de Helling.
Alle artikelen

Reactie toevoegen