Het moderne populisme is geen ongelukkig incident of tijdelijke dwaling, maar is een vast bestanddeel geworden van het Europese politieke landschap. Ook in Nederland is een onomkeerbaar proces van mediatisering en personalisering van de Nederlandse politieke cultuur op gang gekomen. Charisma en uitstraling hebben daardoor een nieuwe politieke relevantie gekregen. De media zijn een spilfunctie gaan vervullen in de politieke communicatie, de democratie is steeds meer een glazen huis geworden.

Het huidige populisme kan een belangrijke bijdrage leveren aan de vernieuwing van de democratische politiek. Het maakt duidelijk dat er een veel actievere wisselwerking moet komen tussen politieke voorhoede en volk. Dick Pels (2011) pleit in zijn boek Het volk bestaat niet. Leiderschap en populisme in de mediademocratie (Amsterdam: De Bezige Bij) voor bestuurlijke vernieuwing: een vorm van directe democratie ingebouwd in het bestaande vertegenwoordigende stelsel.

Het Wetenschappelijk Bureau publiceerde daarnaast, in samenwerking met de Green European Foundation (GEF), een bundel over rechts populisme in Europa: Erica Meijers (red.) Populism in Europe. Wenen: Planet Verlag/GEF. Met auteurs van over heel Europa biedt deze bundel een breed Europees perspectief op populisme. De GEF heeft een inhaalslag te maken als het gaat om de positiebepaling ten opzichte van het nieuwe populisme dat overal in Europa opduikt: in Oostenrijk, België, Polen, Italië, Hongarije, Denemarken, Zweden en zelfs Duitsland. Tot dusver waren deze bewegingen meestal geënt op nationaal-socialistische tradities, maar dat is aan het veranderen. Nederland is daar een goed voorbeeld van. In Nederland kwam het rechtse populisme vrij laat, maar in een modern jasje, zonder banden met neonazi’s. Een goede reden om een onderzoek naar dit populisme en de betekenis ervan voor groene partijen en bewegingen in Europa vanuit Nederland op te zetten.

Ecologische democratie

In 2011 publiceerden we twee studies over populisme en democratie: Het volk bestaat niet. Leiderschap en populisme in de mediademocratie en Populism in Europe. Als vervolg hiervan willen we de aandacht sterker richten op de relatie tussen klimaatbeleid en democratie. Wat is de rol van groen leiderschap en is meer directe democratie verenigbaar met de ecologische expertise die vereist is voor effectief klimaatbeleid? Hoe kan de democratie burgers en ondernemers mobiliseren voor een grotere duurzaamheid? Bestaat er een onoverkomelijke spanning tussen groene vrijheid en groen paternalisme of veronderstellen zij elkaar juist? Hoe kan het model van de 'wisselwerkingsdemocratie' worden toegepast op ecologische politiek? Welke nieuwe verhouding tussen overheidssturing en marktsturing past bij de vereiste energietransitie en matiging van de groei?

´Seminar tour´ Populism in Europe

Het in september in Frankfurt/Oder gepresenteerde boek Populism in Europe (redactie: Erica Meijers) is gedurende 2012 het onderwerp van debatten in een aantal Europese hoofdsteden, waaronder Praag, Boedapest, Londen, Copenhagen en Athene. In de herfst van 2011 vinden al bijeenkomsten plaats in Brussel, Gent en Utrecht. De laatste twee Nederlandstalige nemen de vorm aan van een debat tussen Dick Pels en Dirk Holemans over ´vrijheid en zekerheid´, n.a.v. hun bijdragen aan het boek. Ook voor de bijeenkomsten in 2012 is in principe gekozen voor dit thema, maar de invulling ervan wordt grotendeels opengelaten aan de voorkeuren van plaatselijke organisators. De algemene organisatie wordt gedeeld door Bureau de Helling en de GEF, met bijdragen van Oikos en Etopia. De verschillende bijdragen en verslagen van de discussies zullen worden gepubliceerd op beide websites, en zullen verschijnen in beider periodieken en in het nieuwe Green European Journal. Een meer substantiële publicatie is voorzien voor 2013.