F*ART redt de wereld met kunst

Op Landgoed De Horst in Driebergen vond op 27 september 2007 de oprichting van het First Art Rescue Team plaats. F*ART is een open internationaal netwerk voor jonge kunstenaars. Het is een virtueel platform om eigen werk te tonen, ideeën uit te wisselen met andere kunstenaars en in discussie te gaan over de rol van de kunstenaar in de samenleving.

F*ART is een gimmick. F*ART is Speech Art, gemaakt door de ‘grande dame van de performancekunst’ Moniek Toebosch en bedoeld om de jonge, veelbelovende kunstenaar eens flink wakker te schudden. Het is een knipoog naar de hedendaagse kunst en de maatschappelijk geëngageerde kunstenaars en ondernemers in het bijzonder. De afgelopen jaren is er een ontwikkeling zichtbaar van kunst die meer over de wereld wil gaan. Maar is deze betrokkenheid van kunstenaars wel oprecht, of is maatschappelijk engagement langzamerhand meer een modeverschijnsel binnen de kunst geworden? H.J.A Hofland noemt het ‘geïnstitutionaliseerd consumptiegoed’. Wat houdt het begrip engagement nu eigenlijk in en hoe ver is de kunstenaar bereid te gaan? Ook bij bedrijven is maatschappelijk verantwoord ondernemen de laatste jaren de trend. Is er sprake van een maatschappelijke doorbraak of is het niet meer dan een marketingstrategie? F*ART legt deze problematiek op satirische wijze bloot. 

Tegelijkertijd is F*ART bloedserieus en inspirerend. Het is een voorstel om kunst weer midden in de maatschappij te plaatsen. Kunst heeft zich de afgelopen decennia steeds meer teruggetrokken binnen het eigen domein van het museum en het theater. De invloed van de buitenwereld is geminimaliseerd om de beleving van kunst zo min mogelijk te storen. Ook de opleving van kunst die weer over de maatschappij wil gaan lijkt de grenzen van het eigen domein niet te overschrijden.

F*ART wil dat de kunst niet vanuit veilige plaatsen als musea en theaters opereert, maar zich midden in de samenleving presenteert en in het bedrijfsleven en alle andere hoeken van de maatschappij infiltreert. Kunst moet confronteren, bestaande systemen blootleggen en herdefiniëren. De Amerikaanse culture jammers The Yes Men leggen - door zich uit te geven als woordvoerders van organisaties waartegen ze strijden - op vlijmscherpe en satirische wijze de paradoxale en vaak onmenselijke logica van het bedrijfsleven bloot. De Vlaamse kunstenaar Ives Maes maakt 100% ethisch correcte kunst op ironische wijze. Door het ontwikkelen van een biologisch afbreekbare landmijn die na een jaar automatisch composteert, geeft hij een scherp commentaar op het Belgische wetsvoorstel om de antipersoonsmijn af te schaffen. De Nederlandse kunstenaar Jonas Staal strijdt tegen de verdwijning van de grens tussen de openbare en de private ruimte en presenteert zijn werk nadrukkelijk in de openbare ruimte. Zo liet hij een moslim bij het Binnenhof de koran verscheuren en maakte hij een grafmonument voor onder anderen Geert Wilders, waarmee hij op haast activistische wijze de discussie over het populisme aankaart. F*ART-lid en Dutch Art Institute resident Sasha Miljevic infiltreert met zijn project ‘Soldiers’ in gevestigde musea en galeries in Amerika. Hij plaatst grote skeletten, de Soldiers, op en om de gebouwen heen waar politieke en maatschappijkritische kunst geen kans krijgt (zie foto). Allen waren in september te gast op Nieuwe Grond: the Artist as Opinion Leader, een conferentie voor jonge kunstenaars over hedendaags engagement. Moniek Toebosch, de voormalige directrice van Dasarts lanceerde F*ART tijdens haar openingsspeech op Nieuwe Grond. Ze zei: 

MAAR IS DE WERELD DAN ECHT ZO SLECHT,
MIJN ONDERNEMENDE TWEEDRACHTZAAIERS,WERELDVREEMDE IDEALISTEN, ARTISTIEKE DOORZETTERS,"
DENK JE ECHT DAT DE MAATSCHAPPIJ JULLIE NODIG HEEFT,
OF MOET JE DE MAATSCHAPPIJ VERANDEREN OM ZELF TE KUNNEN OVERLEVEN?
OF ALLEBEI?

Maar is er wel behoefte aan een netwerk voor jonge geëngageerde kunstenaars? Zijn kunstenaars geen individualisten die wars zijn van netwerken? F*ART wil kunstenaars bij elkaar brengen die een positie in het maatschappelijke debat willen innemen. Gezamenlijk kunnen we meer bereiken dan ieder voor zich. Want wordt het niet tijd voor een leger van kunstenaars dat direct precisiebombardementen van schoonheid kan uitvoeren op maatschappelijke problemen die nu spelen, zonder dat daar een half jaar van regelen en subsidie bureaucratie aan vooraf gaat? Wordt het niet tijd voor maatschappelijk geëngageerde kunst die verder gaat dan het eigen domein en die met nieuwe ideeën en concepten in alle lagen van de maatschappij infiltreert?

WAAROM ZOUDEN WE NIET NU METEEN BEGINNEN MET NIEUWE CONCEPTEN, DE WERELD OVERTUIGEN DAT DE GROOTSTE VERANDERINGEN VOORTKOMEN UIT DE KLEINSTE DEELTJES, DE SAMENLEVING BOMBARDEREN MET CREATIEVE IDEEËN VOOR VERANDERINGEN, WAAROM ZOUDEN WE GEEN NIEUWE KUNSTWERKEN KUNNEN SCHEPPEN DOOR DE KUNST OPNIEUW TE DEFINIËREN, DOOR DE TELEVISIE OPNIEUW UIT TE VINDEN, DOOR RUIMHARTIG OPEN TE STAAN VOOR NIEUWE MENSEN, DOOR NIEUWE POËZIE, NIEUWE GELUIDEN, NIEUWE RITMES EN NIEUWE BEWEGINGEN.

(Moniek Toebosch, F*ART inauguratie speech, 27 september 2007)

Literatuur:

- H.J.A Hofland in: Nieuw engagement. In architectuur, kunst en vormgeving. Rotterdam: NAi uitgevers, 2003.

Theaterwetenschapper.
Alle artikelen