Weerwoord

Column

Andrée van Es. Foto: De Beeldredaktie (Sander Nieuwenhuys).

Opeens (of na een jarenlange langzame, maar onopgemerkte aanloop?) is hij er dan, de volle aanval op de democratie. Van vele kanten.

Ik haal er een draadje uit. “De wereld is zo complex geworden, daarin kan nou eenmaal niet iedereen een mening hebben over de keuzes die gemaakt moeten worden.” Op mijn beurt probeer ik niet onmiddellijk een mening te hebben over die uitspraak. Of over: ”Zie je wel, de grootste schreeuwers worden gekozen.”

Ik heb onlangs drie weken gereisd in China. In dat grote land, waarin de meerderheid van de 1,3 miljard mensen van overheidswege richting treurige megaflatgebouwen in grote steden wordt gedirigeerd, lijkt de wereld gek genoeg veel minder complex. Heel hard werken, de informatie van de staatstelevisie opnemen, de koers van leider Xi Jinping kennen, trots zijn op de wereldwijde expansie van de Chinese economie, je enige kleinkind opvangen, je telefoon op tijd opladen. Vooral dat laatste, want de smartphone is al veel meer dan bij ons het verlengstuk van lichaam en geest.

De snelheid waarmee grote infrastructurele projecten daar tot stand komen, wordt door westerse ondernemers met afgunst bekeken. Geen jarenlange inspraakprocedures! Dag en nacht doorwerken! Je staat er toch een beetje beteuterd bij te kijken, die grote halen waarmee opgewekt de toekomst gemaakt wordt. Waar gehakt wordt, vallen spaanders. Dus dat de razendsnelle technologische ontwikkelingen een bijkans totalitaire gedragsbeïnvloeding vergemakkelijken: vooralsnog kniesoren die er op letten.

“Er is geen sterke man die zoveel vertrouwen verdient dat hij niet bevraagd hoeft te worden.”

 

Het is soms lastig functioneren te midden van de democratische instituties in de westerse wereld, met een vrije pers die je ongevraagd ieder moment een microfoon onder je neus kan duwen. Een permanente deadline, die de nieuwseter onverzadigbaar maakt en de politicus kortademig. Een permanente vertrouwenscrisis tussen kiezer en gekozene. En inderdaad, wereldwijde, uiterst complexe vraagstukken. Er is geen algoritme dat de honger en de energietransitie voor ons oplost. Maar er is ook geen sterke man die zoveel vertrouwen verdient dat hij niet bevraagd hoeft te worden. Ik geef toe: ik ben bevooroordeeld, in de ogen van een groeiende groep cynici wellicht verdacht. In elk geval gevormd door meer dan veertig jaar functioneren in en met die democratisch gekozen instituties. Ik ken de frustratie over langzame besluitvormingsprocessen en door besluiteloosheid oplopende conflicten. Ik heb gezien hoe de macht van het geld de politieke arena beïnvloedt. Toch is er alle reden voor een diep wantrouwen tegen het modieuze gepraat over “de mensen die helemaal geen behoefte hebben aan meepraten en meebeslissen”. Ik zie iets anders, namelijk mensen die hun schouders ophalen alsof ze zeggen: er is toch niets aan te doen. Ik zag dat in China bij een dame die bijna verontschuldigend vertelde dat de toestemming om twee kinderen te mogen hebben, voor haar te laat kwam. Maar ik zie het ook in Nederland, op veel meer plaatsen dan mij lief is, en ik hoor te weinig weerwoord.

Praten dus. Met méér mensen in plaats van met minder. De veerkracht van de mensheid wordt niet bepaald door de haast van het snelle besluit, maar door de tijd van hen die het besluit kunnen dragen.

Deze column staat in het winternummer van tijdschrift de Helling. Klik hier om je te abonneren.

Voormalig Tweede Kamerlid en wethouder. Columnist van tijdschrift de Helling.
Alle artikelen