6 minuten

Van Bijstand naar Basisinkomen

Hoe we van de bijstand richting basisinkomen kunnen bewegen. En waarom een stapsgewijze invoering voordelen oplevert.

Vrijdag 27 februari presenteerde GroenLinks een manifest voor een sociale bijstand. Het manifest werd ondertekend door de fracties van de gemeente Nijmegen, Groningen, Utrecht, Amsterdam en de Tweede Kamerfractie. Het idee: een bijstand (#nieuwebijstand) zonder verplichtingen, maar met de mogelijkheid tot bijverdienen.

Tijdens de bijeenkomst wees Bram van Ojik erop dat deze hervormingen wat hem betreft rustig gezien kunnen worden als eerste stappen richting een basisinkomen.

Het basisinkomen

Het basisinkomen is hot. Naar aanleiding van de campagnes voor het referendum in Zwitserland en het burgerinitiatief in de EU gaven blogs als Sargasso en de Correspondent er extra aandacht aan. Het verhaal sloeg vervolgens aan via de sociale media en inmiddels rommelt het binnen enkele gevestigde partijen. De congressen van D66, de PvdA, en GroenLinks namen moties voor experimenteren met een basisinkomen aan.

GroenLinks is de eerste partij waarbij raads- en kamerleden de discussie over het basisinkomen weten om te zetten tot concrete voorstellen. En dat werd tijd. De discussie over het basisinkomen heeft namelijk erg de neiging theoretisch van karakter te blijven. Zonde, want uit de discussie kunnen we al een aantal lessen leren die direct toe te passen zijn op de staande politieke praktijk. Te beginnen bij de bijstand.

Wat blijkt namelijk? De zekerheid van een inkomen op het bestaansminimum zonder verdere voorwaarden, blijkt keer op keer veruit de meest kostenefficiënte en effectieve manier om mensen in armoede te helpen.

Het huidige beleid

Een psycholoog zal het bovenstaande niet verbazen. Dat mensen nu eenmaal beter reageren op een wortel dan op een zweep is in de psychologie al decennia bekend. Tot de politiek wil het echter maar niet doordringen.

Uitgangspunt bij het huidige beleid is dat voor een uitkering de bijstandsgerechtigde zijn best doet om aan een baan te komen. Om dat te controleren en om hem daartoe aan te zetten zijn er allerlei verplichtingen, controles en boetesystemen opgezet.

Dit kost ongelooflijk veel geld en blijkt tot overmaat van ramp een averechts effect te hebben. Het leidt daarbij tot veel ellende doordat de boetes en terugvorderingen de armoedeproblemen aanjagen, wat ook de maatschappelijke kosten weer opjaagt.

Om het nog erger te maken wordt wie vanuit de bijstand tijdelijk of in deeltijd werk vindt geconfronteerd met een enorme last aan formulieren, en moet hij al zijn verdiensten weer inleveren. Werk vinden vanuit de bijstand wordt dus op diverse manieren keihard ontmoedigd.

Tot overmaat van ramp gaat het huidige kabinet op dezelfde weg door, en nog wel in een veel hogere versnelling.

Weg met boetes en verplichtingen

Het wordt tijd om in te zien dat dit een doodlopende weg is. Het slaat niet alleen mensen met een uitkering volkomen murw, het kost ook nog eens bakken met geld. In dat kader dus het voorstel om voor de bijstand alle improductieve eisen en strafkortingen te schrappen.

GroenLinks stelt voor hiermee op gemeentelijk niveau “te experimenteren”, maar laat ik hopen dat die experimenten zo radicaal mogelijk zullen zijn. Schrap letterlijk alle verplichtingen en tegenprestaties. Schrap ook de sollicitatieplicht. Want ook die is kostbaar en contraproductief. Werkgevers worden al gek van de enorme hoeveelheden sollicitaties die ze ontvangen. Het heeft geen enkele zin heeft hier nog eens sollicitaties aan toe te voegen van mensen die eigenlijk niet gemotiveerd zijn.

Dit betekent natuurlijk niet dat we alle trajecten om mensen te helpen af moeten schaffen, zoals sommige tegenstanders van de gedachte van het basisinkomen vrezen. Ze dienen alleen slechts op vrijwillige basis gevolgd te worden. Met als positief neveneffect dat alleen die trajecten zullen overleven waarvan de mensen zelf het idee hebben dat ze er echt mee geholpen worden. Een belangrijke kwaliteitsimpuls.

Luie varkens

Sommige criticasters zullen vrezen dat dit zal leiden tot flink oplopende kosten, omdat met een bijstand zonder verplichtingen veel mensen hun baan op zullen zeggen en gaan leven van de bijstand, en dat mensen in de bijstand helemaal niets meer zullen ondernemen om aan werk te geraken.

Van Ojik wijst er in zijn manifest op dat dit berust op een heel negatief en foutief mensbeeld. De meeste mensen willen juist heel graag werken voor hun geld.

Daar heeft van Ojik groot gelijk in, en de wetenschap onderstreept dat gelijk. Mensen zijn eerder gulzig dan lui. Dat neemt niet weg dat ongetwijfeld een aantal mensen inderdaad de keuze zal maken hier op korte termijn voor te kiezen, en een al met al toch forse inkomensachteruitgang incasseren in ruil voor hun vrijheid, of nooit meer uit de bijstand verdwijnen als ze er al in zaten.

Hoelang zij dat echter volhouden is maar zeer de vraag. Bovendien komen er daarmee voor anderen weer banen vrij. Bij hoge werkloosheid is dat toch bepaald geen ramp. Voor iedere luilak een ander aan het werk. Geen schade dus.

Daarbij komt dat het schrappen van iedere verplichting een forse bezuiniging op het ambtenarenapparaat mogelijk maakt. Bovendien blijkt uit onderzoek dat mensen die nu van bijstand leven gezonder én economisch actiever zullen worden.

Daarnaast komt er in de plannen van GroenLinks ook een sterke prikkel om te werken bij, door ook het bijverdienen naast een uitkering te belonen. Naast dat dit activerend werkt gaat het ook zwartwerken naast de uitkering tegen.

Eén uitkering voor het bestaansminimum

Omdat het onwenselijk is dat bijstandsgerechtigden meer gaan verdienen dan het minimumloon, wil GroenLinks het bijverdienen wel maximeren. Zo blijft de beloning binnen proporties.

En dit geeft al een verschil aan met het basisinkomen. Een sociale bijstand is dan ook geen basisinkomen. Het zet echter wel een flinke stap in die richting.

Eenmaal daar aangekomen kan een verdere versimpeling worden doorgevoerd. De voet van de WW, WIA en WAO zouden samengevoegd kunnen worden met de bijstand, evenals de AOW en andere uitkeringen op bijstandsniveau. Het resultaat zal één uitkering zijn voor het inkomen tot het bestaansminimum, met nog slechts vier afhankelijkheden:

1. het niet-hebben van een zelfstandig inkomen op het bestaansminimum

2. de eventuele partner

3. staatsburgerschap

4. de locatie                                                                                                                                 

Bij het bereiken van de AOW-leeftijd vervalt dan die eerste eis.

Verder kijken

Fervente voorstanders van een basisinkomen zullen vervolgens in ieder geval die eerste twee afhankelijkheden voor iedereen willen elimineren. Maar daarmee groeit het aantal mensen met een uitkering aanzienlijk, en zijn we bij de aloude en allerminst opgeloste discussie van de dekking van een basisinkomen aanbeland.

Die discussie is op zich zeker de moeite waard, want het basisinkomen biedt goede perspectieven voor de emancipatie van mensen die nu vrijwilligerswerk doen of (mantel)zorg verlenen. Het maakt ingewikkeld gereken met het minimumloon overbodig, en de verleiding om van een baan af te zien om bijstand te kunnen ontvangen verdwijnt. Een basisinkomen zou eventueel kunnen worden vormgegeven door geleidelijke verhoging van de algemene heffingskorting, inclusief de zogenaamde aanrechtsubsidie, en de kinderbijslag.

Voordat we op dit punt aanbeland zijn kunnen we ons beter eerst bezighouden met de bovengenoemde stappen, te beginnen met de hervorming van de bijstand. Eventueel als eerste stap richting een basisinkomen, maar in ieder geval al met medeneming van een groot aantal voordelen daarvan.

Reacties

Danielle

Fantastisch idee dat basis-inkomen. Het "recht" voor ieder mens omzo huis, eten en kleding te kunnen kopen.
Het is natuurlijk de bedoeling (in stapjes) dat de gehele bevolking en basis-inkomen krijgt.
Het voordeel voor het bedrijfsleven (kapitalisme) mag duidelijk zijn:
1) de staat betaald de werknemer wat we noemen het basis-inkomen
2) de staat bepaalt dat de werknemer een verplichtte tegen prestatie moet leveren
3) en het bedrijfs-leven kan uit de pool van "basis-inkomers" gratis die werknemers selecteren die "gratis" komt werken.

Slavendrijvers zorgden ook voor onderdak, kleding en voedsel en de tegen prestatie was gratis arbeid

Realiteit: 'Tegenprestatie bijstand Arnhem te vrijwillig'
"ARNHEM - Wethouder Ine van Burgsteden (CDA) moet met de rest van het college aan de slag om de Verordening Tegenprestatie Bijstand voor Arnhem te wijzigen. De regel dat mensen met uitkering alleen vrijwillig een tegenprestatie leveren in ruil voor de bijstand moet eruit."
Via: http://www.gelderlander.nl/regio/arnhem-e-o/arnhem/tegenprestatie-bijsta...

Danielle

http://www.vernoeming.nl/wp-content/uploads/2012/10/slaven.jpg

[quote]
Het basisinkomen

Het basisinkomen is hot. Naar aanleiding van de campagnes voor het referendum in Zwitserland en het burgerinitiatief in de EU gaven blogs als Sargasso en de Correspondent er extra aandacht aan. Het verhaal sloeg vervolgens aan via de sociale media en inmiddels rommelt het binnen enkele gevestigde partijen. De congressen van D66, de PvdA, en GroenLinks namen moties voor experimenteren met een basisinkomen aan.

GroenLinks is de eerste partij waarbij raads- en kamerleden de discussie over het basisinkomen weten om te zetten tot concrete voorstellen. En dat werd tijd. De discussie over het basisinkomen heeft namelijk erg de neiging theoretisch van karakter te blijven. Zonde, want uit de discussie kunnen we al een aantal lessen leren die direct toe te passen zijn op de staande politieke praktijk. Te beginnen bij de bijstand.

Wat blijkt namelijk? De zekerheid van een inkomen op het bestaansminimum zonder verdere voorwaarden, blijkt keer op keer veruit de meest kostenefficiënte en effectieve manier om mensen in armoede te helpen.

[b]'Tegenprestatie bijstand Arnhem te vrijwillig'[/b]

ARNHEM - Wethouder Ine van Burgsteden (CDA) moet met de rest van het college aan de slag om de Verordening Tegenprestatie Bijstand voor Arnhem te wijzigen. De regel dat mensen met uitkering alleen vrijwillig een tegenprestatie leveren in ruil voor de bijstand moet eruit.
Via: http://www.gelderlander.nl/regio/arnhem-e-o/arnhem/tegenprestatie-bijsta...

[b]Fantastisch idee dat basis-inkomen.[/b]

Het "recht" voor ieder mens omzo huis, eten en kleding te kunnen kopen.
Het is natuurlijk de bedoeling (in stapjes) dat de gehele bevolking een basis-inkomen krijgt.
Het voordeel voor het bedrijfsleven (kapitalisme) mag duidelijk zijn:
[b]1[/b]) de staat betaald de werknemer wat we noemen het basis-inkomen
[b]2[/b]) de staat bepaalt dat de werknemer een verplichtte tegen prestatie moet leveren
[b]3[/b]) en het bedrijfs-leven kan uit de pool van "basis-inkomers" gratis die werknemers selecteren die "gratis" komt werken.

Slavendrijvers zorgden ook voor onderdak, kleding en voedsel en de tegen prestatie was gratis arbeid

Daysie

Aan welk bedrag wordt daarbij gedacht als tevens alle toeslagen verdwijnen?? Even een rekensommetje voor deze gehandicapte alleenstaande : Huur sociale sector zonder huurtoeslag incl. onvermijdbare woonlasten € 750, zorgverzekering zonder zorgtoeslag ca. € 200 plus € 30 p.m. voor eigen bijdrage, energielasten incl. water ca. € 150 = € 1130. Eigen bijdrage thuiszorg € 35. Verzekeringen, telefoon, internet, tv, enz. : daar reken ik voor het gemak even € 35 voor omdat ik dan op het bedrag van € 1200 kom. € 1200 en dan nog geen snee droog brood of kleding. Dus in mijn optiek komt € 1400 per maand eerst.

Kees Alders

@Danielle: Een tegenprestatie staat juist haaks op het idee van een basisinkomen. Ik denk daarbij dat als iedereen een basisinkomen zou hebben, het onmogelijk zou zijn nog tegenprestaties te gaan eisen zoals dat nu bij verschillende uitkeringen gebeurt. Nu is daar nog wel draagvlak voor te krijgen: immers voor de meeste kiezers zullen het 'de anderen' zijn die aan het werk worden gezet. Maar als iedereen een basisinkomen krijgt, dan kan zelfs de minister president geselecteerd worden. Ik ben dus niet zo bang dat een basisinkomenstelsel makkelijk om kan worden gezet in een systeem van dwang.

@Daysie: Dit artikel gaat om een aantal concrete stappen naar een basisinkomenstelsel toe, over de toeslagen zeg ik verder nog niets. En ook niet over de uiteindelijke hoogte van een basisinkomen: mij gaat het voornamelijk om de beweging naar een bijstand die volledig zonder verplichtingen is, en het samenvoegen met andere uitkeringen. En dan daarna maar zien. De hoogte is dan gelijk aan de bijstanduitkering nu (inclusief de afhankelijkheid van de hoogte van de samenleefvorm).

Over de toeslagen is daarmee nog niets gezegd. Maar ik heb wel een idee over hoe het met de toeslagen verder zou moeten. Volgens mij zouden zowel de zorgtoeslag als de zorgpremie moeten worden afgeschaft. Iedereen is dan 'gratis' verzekerd via de belastingen. Dat kan op zich voor iedereen budgetneutraal als je dat zou willen, de winst is dan administratief gemak, minder fraudegevoelig, goedkoper in de uitvoering, geen mensen die hun zorgpremie niet kunnen betalen en geen eigen risico meer.

De woontoeslag is denk ik niet te fiscaliseren zolang we in Nederland nog zo een idiote huizenmarkt hebben met extreem uiteenlopende prijzen. Die zie ik dus nog wel naast de uitkeringen blijven voortbestaan.

Dat laatste geldt denk ik ook in tegemoetkomingen in zorgkosten. Dit is mijns inziens een verzekering die ook naast een uitkering of een basisinkomen kan blijven bestaan.

Beide: dank voor je reacties!

Michel

Het basisinkomen zou voor iedereen moeten gelden het zou nl niet eerlijk zijn dat mensen die 10 uurtjes per week werken en een basisinkomen hebben iets minder hebben dan mensen die met 40 uur net iets meer dan het minimum loon hebben. Als je dan aan een basisinkomen voor iedereen denkt dan zou je ook alle toeslagen en hra moeten afschaffen en dan een soort fonds voor bv gehandicapten die hoge kosten moeten maken voor hun zorg moeten oprichten. In zo`n systeem kan iedereen werken en gezonder leven.

Kees Alders

@Michel: Op zich eens, maar het gaat mij erom stap voor stap te denken. In het voorstel van GroenLinks is opgenomen dat iemand met een uitkering niet meer mag verdienen dan het minimumloon. Dat lijkt mij in het kader van wat je zegt een heel belangrijke toevoeging. Je ontkomt dan echter niet aan ingewikkeld rekenen en dat is het nadeel van deze 'tussenuitkering'. Maar goed, dat is een nadeel dat in het huidige systeem ook speelt, dus dat wordt door dit voorstel niet geschapen.

Over de toeslagen zei ik in mijn vorige reactie al wat. HRA is een heel andere discussie, maar naar mijn idee zou deze sowieso afgebouwd moeten worden. Mijns inziens zou de huurtoeslag een woontoeslag mogen worden, waar mensen met een laag inkomen en hoge woonkosten, huur of koop gelijk, een beroep op kunnen doen. Zolang de huizenprijzen in Nederland zo idioot hoog zijn echter, en de woonkosten zo uiteenlopend (iemand in een huis dat dertig jaar geleden is afgelost woont voor een appel en een ei), ontkomen we denk ik niet aan een soort van woontoeslag, die niet door een basisinkomen kan worden opgevangen.

Dat geldt denk ik ook voor ziekte- en zorgkosten. Ik kan mij verder voorstellen dat er naast het basisinkomen een inkomensverzekering blijft bestaan die de huidige ww, wia en pensioen vervangt. Ook daar kan het basisinkomen mijns inziens niet vervangend voor zijn.

Wim Nusselder

Op 6/4/13 presenteerde ik in subwerkgroep visie-ontwikkeling van werkgroep economie dit argumentenoverzicht voor/tegen een onvoorwaardelijk basisinkomen: www.antenna.nl/wim.nusselder/argumentenoverzicht%20basisinkomen.jpg De discussie blijft te vaak steken in de loopgraven van sociale en arbeidsmarktargumentatie: het recht op bevrediging van basisbehoeften versus het belonen van luiheid en onvervulbaar maken van onaantrekkelijke banen. Vereenvoudigingsmogelijkheden door combinatie van uitkeringen en belastingheffing en uitsparing van bureaucratie worden ook nog wel genoemd. Dan blijven er echter nog 3 soorten argumenten over: de logische combineerbaarheid met verlegging van belasting van arbeid naar (liefst) milieubelasting en grondstofuitputting en (desnoods, maar lastiger uitvoerbaar) vermogen, de ruimte die het biedt voor creativiteit en -vooral, wat mij betreft- de dempende werking op economische crises, doordat werkloosheid dan tot minder bestedingsdaling en verdere productiedaling en banenverlies leiden.

Anoniem

een basis inkomen moet er zo snel mogelijk komen projecten om daarmee te beginnen is prima mits men wel een " volwaardig : basisinkomen geeft/ krijgt,

in belgie is dat berekend op zo'n 1500 euro , in nderland zou dat op circa 1545,00 uitkomen per persoon want dat is een basisinkomen dit kan bekostigd worden wat al bekend is het scheelt gemeentes erg veel geld en rompslomp

maar 1100,00 zoals wageningen een proef wil starten zal niet gaan werken of men moet dat basisinkomen verhogen naar nederlandse maatstaf en dat is 1545,00 per persoon dan blijft er namelijk nog wat geld over om te eten ...

laten we dat vooral niet vergeten : geen toeslagen meer geen extraatjes meer geen verantwoording meer gewoon 1545,00 per maand per persoon, je zult zien dat dit geweldig gaat lopen, mensen worden meer gelukkiger en gaan ook weer werken want eventjes niets doen is leuk maar dan beginnen de genen weer te draaien

voor extra geld door te gaan werken

goed voor de staat goed voor de gemeentens en zeer goed voor onze economie

basisinkomen : = win win situatie !!

Antoine Vallen

En wat als je dat niet wil?
Met maar 100.- kom ik nog niet uit mijn kosten,als alles komt te vervallen.
Hoop van niet dat het door gaat!!
Hou maar een referendum,maar leg mensen niets op,laat ze zelf kiezen.
Die dat willen ok,maar die dat niet willen ook ok.

marcel

Totaal oneerlijk. Ik werk bij breed, wsw, drie dagen per week, en verdien 850 euro, netto per maand. Nu heeft een bijstander dus 50 euro p.m. meer als mij. Dan 250 euro p.m., hoe blijf ik gemotiveerd?

marcel

Totaal oneerlijk. Ik werk bij breed, wsw, drie dagen per week, en verdien 850 euro, netto per maand. Nu heeft een bijstander dus 50 euro p.m. meer als mij. Dan 250 euro p.m., hoe blijf ik gemotiveerd?

Reactie toevoegen

Gerelateerde artikelen