4 mins

Consumentengroei

Auteur Claire Polders doet niet aan politiek. GroenLinkser Hagar Roijackers des te meer. Ze mailen elkaar over hun positie aan de zijlijn of in het veld. Deze week over overbevolking als de olifant in de kamer.

Van misvatting naar misvatting

Goed, Clairetown en Hagar-ville bestaan om goede redenen nog niet. Onze zogenaamde utopieën zouden tot tirannie of uitsluiting leiden. De wet van de onbedoelde gevolgen bepaalt, dat wie het goede nastreeft met onvoorziene consequenties te maken kan krijgen en zo onbedoeld het kwade veroorzaakt. Moeten we dan ophouden naar verbetering te streven?

Natuurlijk niet. Ook ik voel de reflex om problemen aan te pakken. Ik geloof alleen niet in definitieve oplossingen of analyses met zekerheidsgaranties. Iedereen maakt fouten. Iemand die nooit een vergissing toegeeft of weleens radicaal een andere weg inslaat, vertrouw ik niet. Je moet jezelf zo nu en dan durven tegenspreken – van misvatting naar misvatting worden we wijzer.

Maar van politieke partijen wordt juist duidelijkheid en standvastigheid verwacht. Waar staan jullie voor? Waar vechten jullie tegen? En gevaarlijker: welke oplossingen worden in het programma opgenomen omdat er draagkracht voor bestaat en welke worden terzijde geschoven omdat ze minder populair zijn?

Behoeften en tekorten

Van abstract naar concreet: wat veroorzaakt alle ellende? Als we godsdiensten buiten beschouwing laten, komt het volgens mij neer op behoeften en (angst voor) tekorten. Of simpelweg: hebzucht. In de loop der eeuwen heeft Nederland daarop verschillend gereageerd. We hebben de productie verhoogd met behulp van slaven. We hebben ons grondgebied uitgebreid door kolonisatie. Dat vinden wij nu niet zo ethisch meer, al doen we het nog steeds. Onze loonslaven wonen alleen niet meer bij ons in de tuin. En we betalen wellicht iets beter voor de tonnen voedsel die we invoeren. Wat kunnen we nog meer doen om aan de behoeften van onze groeiende bevolking te voldoen?

De 'pessimistische groenen' pleiten voor een soberder leven en inkrimping van de economie. Antropoloog Ton Lemaire (De val van Prometheus) meent dat we de ecologische draagkracht van de aarde dusdanig hebben overschreden dat we gerust kunnen spreken van een 'collectieve zelfmoord'. Ook econoom Van Der Linden zei onlangs in een interview: 'Economische groei is uiteindelijk onduurzaam en onstabiel.' We moeten onszelf daarom afremmen; stabilisatie zal ons redden.

De 'optimistische wetenschappers' geloven in de oneindige vooruitgang van onze kennis, zodat we altijd nieuwe problemen kunnen oplossen. Een principe van David Deutsch (The Beginning of Infinity) luidt bijvoorbeeld: 'All evils are caused by insufficient knowledge.' We zijn dus vooral gedoemd als we stagneren.

Zowel Lemaire als Deutsch citeren met instemming Karl Popper die stelt dat we met onze huidige kennis onmogelijk kunnen voorspellen wat we in de toekomst allemaal zullen weten. Thomas Malthus dacht zo'n twee eeuwen geleden nog dat we (ook in het Westen) aan massale hongersdood zouden sterven. Maar dat was natuurlijk voordat we kunstmest en megastallen ontdekten.

Als de toekomst onbekend is, kunnen we het beste op verschillende paarden tegelijk wedden. En dat is wat de politiek terecht doet. Consumenten worden bewust gemaakt van hun overmatige (energie)verbruik en wetenschap wordt met investeringen gestimuleerd.

De olifant in de kamer

Als we straks dankzij nieuwe technieken schonere energie kunnen opwekken en voedsel duurzamer kunnen produceren, zal het Westen wellicht weinig tekort ervaren. Maar dat we een groeiende bevolking aan kunnen, wil niet zeggen dat een groeiende bevolking ook wenselijk is. Als de mensen met hun behoeften en tekorten en hebzucht de oorzaak van alle ellende zijn, zouden we dan niet iets aan de groei van die mensen moeten doen? Of wat aardiger gezegd: heeft het zin om spaarzaam te zijn als je ondertussen steeds meer consumenten schept? Het is een anglicisme, maar ik vind hem passend: overbevolking is de olifant in de kamer. Waarom heeft niemand het daar over?

We hebben de Club van Rome en meer recent de Club Van Tien Miljoen, maar ik mis het open debat tussen politieke partijen. Als ik op de GroenLinks-site op "overbevolking" zoek, vind ik vijf hits die niet relevant zijn (over de duurzaamste vrouw, biodiversiteit (2x), dierenwelzijn, en duivenoverlast). Op de pagina met standpunten vind ik er helemaal niets over. Waarom? Omdat Nederlandse vrouwen helemaal niet zo veel kinderen krijgen en geboortebeperking hier geen zin heeft als er op internationaal niveau niets verandert? Omdat er geen acceptabele politieke oplossingen zijn? Of ligt het te gevoelig, is het een taboe dat kiezers afschrikt?

Zelf ben ik geen moeder en dat is niet omdat ik het milieu wilde sparen. Als ik morgen zou bevallen van een drieling, zou ik hoogstwaarschijnlijk geen greintje schuld voelen. Maar hoe langer ik kinderloos blijf, hoe meer ik over de moraal van ouderschap nadenk. Is het egoïstisch om meer dan twee kinderen te hebben? Of mag ik het (natuurlijke) verlangen naar een groot gezin niet vergelijken met het (marketinggestuurde) verlangen naar een derde iPad? Ik heb geen antwoorden, wel een heleboel vragen. Praten GroenLinksers onderling wel over overbevolking of zien jullie het niet als probleem? Wat vind jij van mensen met drie of meer kinderen? Hagar, ik ben wederom benieuwd naar jouw visie. 

Reacties

Beste Claire Voor sommige

Beste Claire
Voor sommige dingen heb je geen debat nodig maar actie, of een besluit.

Nav de club van Rome bijvoorbeeld, het besluit dat we zuinig moeten zijn met grondstoffen en ons bewust moeten worden van evt schaarste.
En weten dat we leven in een overvloed van duurzame energie.

Dat heeft bijvoorbeeld tot gevolg dat de club van 10 miljoen overbodig is, vwb energie. De aarde kan met de beschikbare energie wel 50 miljard gelukkige mensen aan.

En als je ziet hoeveel vlees Nederlandse bioindustrielen exporteren, lijkt het wel alsof ze oefenen voor 100 miljoen Nederlanders.

Het rechtse Nederland van de laatste 20 jaar doet niet meer mee aan duurzame ontwikkeling, maar de rest van de westerse wereld kan de hele wereld helpen duurzaam te worden, door die duurzame ontwikkeling in een inspirerend hoog tempo gaan uitvoeren.

Juist door die duurzame ontwikkeleing wel bewust te gaan doen, gaat een samenlewving, en een aantal van de individuen daarin verder vooruit kijken.
En daardoor duurzame keuzes maken.

Voor mensen die duurzame keuzes begrijpen, is er geen debat nodig, gewoon naar de feiten kijken en daarnaar handelen.

In Duitsland, waar Nederland sterk op lijkt, hadden linkse politieke partijen een meerderheid, en daardoor konden ze duurzame keuzes wettelijk vastleggen. Hun economie groeide daardoor sneller dan de onze en werd ook stabieler.
En passant namen ze ook nog het verarmde Oost Duitsland mee in de welvaart.

Daarom is het voor duurzame keuzes wel degelijk belangrijk politiek actief te zijn, links wel te verstaan.

Dat levert een welvarender maatschappij op.

Als je het dan goed regelt heb je nog voldoende tijd over om over vele andere zaken te debatteren.
Duurzame keuzes zijn veel minder aan debat onderhevig, als je de mechanismes er achter begrijpt.

Reactie toevoegen