8 jun 2016

Kreeft

It's the food my friend deel 1: voedselethiek

Toen ik nog op de middelbare school zat, kluste ik wat bij in een lokale strandtent. Ik was afwasser. In het restaurant stond een groot aquarium met levende kreeften. 

Gasten konden zelf hun kreeft uitkiezen. Omdat de koks niet met hun handen in het water mochten, werd ik uit de keuken geroepen om de kreeften uit het water te vissen. Eenmaal in de keuken moest ik een mes door de kop heen slaan of de kreeften levend in een pan kokend water gooien. De gast kreeg vervolgens de kreeft voorgeschoteld, keurig op een bedje sla met citroenschijfjes in z’n klauwen.

Hier moest ik aan denken toen Matthijs Schouten, filosoof en bijzonder hoogleraar aan de universiteit van Wageningen, het publiek vroeg of zij ooit een dier hadden geslacht. Ik was een van de weinigen die zijn hand opstak. Volgens Schouten weet de hedendaagse mens niet meer waar zijn eten vandaan komt. In de eerste bijeenkomst van de landbouw- en voedseldialogenserie ‘It’s the food, my friend!’ van de Rode Hoed in Amsterdam stond de ethiek rond eten centraal.

Het centrale punt dat Schouten maakte was: je maakt een keuze door wat je eet. Een deel van de bevolking weet inmiddels dat de productie van vlees een enorm grote ecologische voetafdruk heeft. De productie van vlees brengt veel meer kosten met zich mee dan dat we ervoor in de winkel betalen. Als we een kiloknaller kopen, dragen we indirect bij aan voedselsysteem dat niet duurzaam is en sterk vervuilend is voor het milieu. Daarnaast gaan we op den duur wel degelijk betalen voor de kosten die onze eetgewoontes met zich meebrengen, hoewel die kosten niet in geld worden uitgedrukt. Zoals Schouten het zei: ‘we leven op de plof’.

Dit is problematisch omdat door de onverschilligheid van de consument en ondoorzichtigheid van de productieketen het huidige voedselsysteem in stand wordt gehouden. Er is door voedselproducenten gekozen voor winst op korte termijn in plaats van het opbouwen van een voedselsysteem dat de bevolking kan blijven voorzien van voedsel.

De benadering van Schouten ten opzichte van eten deed mij sterk denken aan de benadering van Carolyn Steel in haar boek ‘De Hongerige Stad’. In dit boek staat de gespannen relatie tussen stad en platteland centraal. Ook Steel constateert dat de mensen in de stad onverschillig tegenover eten staan. De ontkoppeling tussen de stedelijke en agrarische samenleving is een historisch proces geweest, dat door de industriële revolutie een grote impuls heeft gekregen. Sindsdien worden de natuur en de dieren die ons voeden gezien als een productieproces. De productieketen van voedsel is steeds ondoorzichtiger geworden doordat het voedsel door meerdere producenten wordt bewerkt. Door gebruik te maken van noodgrepen zoals diepploegen (een manier van ploegen waarbij meer dan een meter grond wordt omgeploegd) wordt de productie van ons voedsel kunstmatig hoog gehouden en de prijzen laag. We weten echter steeds beter wat de gevolgen gaan zijn als we het huidige voedselsysteem in stand houden. Dit systeem is medeverantwoordelijk voor het ontstaan van grote mondiale problemen zoals verlies van biodiversiteit, ontbossing en milieuvervuiling.

De klant in het restaurant waar ik werkte wist waarschijnlijk niet wat er in de keuken met de kreeft gebeurde. Sterker nog, ik wist wat er met die kreeft gebeurde, maar vroeg me niet af waar die kreeft vandaan kwam. Achteraf gezien is dit kenmerkend geweest voor de huidige onverschilligheid ten opzichte van voedsel. Om Schouten nog maar eens aan te halen: je maakt een keuze door wat je eet. Echter, het maken van een keuze wordt de consument niet gemakkelijk gemaakt. Etiketten vertellen wel wat er in een product zit, maar hoe dat gemaakt wordt en waar het vandaan komt is een raadsel. Maar is dit een excuus om oogkleppen op te houden?

It’s the food my friend is een vijfdelige debatreeks in de Rode Hoed.

Oud-stagiair bij Bureau de Helling.
Alle artikelen

Reactie toevoegen